De zoektocht naar geld voor antibiotica-onderzoek: ‘Het is een catch-22’

Press/Media: Public Engagement ActivitiesProfessional

Description

De resistentie van bacteriën tegen antibiotica is een probleem dat in de toekomst alleen maar groter dreigt te worden. Maar het is lastig financiering te vinden voor het fundamentele onderzoek dat nodig is voor ontwikkeling van nieuwe antibiotica. Onderzoekers Oscar Kuipers en Nathaniel Martin kregen financiering via het Open Technologieprogramma. ‘We moeten die pijplijn van interessante stoffen gevuld houden.’

Een ontsteking door een wond of preventief bij een operatie: antibiotica beschermen ons tegen bacteriële infecties. Maar tegenwoordig zijn steeds meer bacteriën resistent tegen deze medicijnen. Antibiotica zijn daardoor niet meer in staat om bacteriën te doden of de groei ervan te remmen. Kwalen die nu nog relatief eenvoudig te behandelen zijn, zoals longontsteking, diarree of blaasontsteking, kunnen plotseling ernstige gevolgen hebben of zelfs leiden tot de dood. Wereldwijd overlijden er jaarlijks volgens studies meer dan een miljoen mensen vanwege antibioticaresistentie. Volgens de WHO zou dit 2050 kunnen oplopen tot 10 miljoen doden per jaar.

Urgentie groot

‘Het is 2 voor 12’, zegt Oscar Kuipers, hoogleraar moleculaire genetica aan de Rijksuniversiteit Groningen over de toenemende antibioticaresistentie. ‘Het is belangrijk dat we goed voorbereid zijn, dat hebben we met de coronapandemie kunnen zien. Toen het in China was, maakte niemand zich zorgen. Tot het hier was, toen brak de paniek uit. En het ontwikkelen van antibiotica kost veel meer tijd dan een vaccin tegen een virus.’

Oscar Kuipers doet samen met Nathaniel Martin, hoogleraar biologische chemie aan de Universiteit Leiden, onderzoek naar nieuwe antibiotica. Dat is om verschillende redenen niet zo eenvoudig, zegt Kuipers: ‘Het laaghangende fruit is al geplukt.’ Kuipers en Martin proberen daarom nieuwe soorten te ontwikkelen door inzet van nieuwe technologie [zie kader onderaan].

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

De vraagprijs voor een antibioticakuur is laag, terwijl de benodigde investeringen heel hoog zijn

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Verdienmodel niet goed

Maar op het tweede probleem hebben ze minder invloed: het is lastig financiering te krijgen voor dit soort onderzoek. Dat komt allereerst omdat het verdienmodel voor antibiotica niet goed is, zegt Martin: ‘De prikkel voor bedrijven om te investeren is nu afwezig.’ De vraagprijs voor een antibioticakuur is laag, terwijl de benodigde investeringen heel hoog zijn, vergelijkbaar met anti-kankermedicijnen. ‘Maar daar kan een farmaceutisch bedrijf veel meer geld aan verdienen.’

Daardoor investeren maar weinig bedrijven in onderzoek. ‘Het zijn vaak kleine of middelgrote bedrijven, big pharma doet niet zoveel’, zegt Martin. Vaak tonen ze pas interesse als er een mogelijke interessante antimicrobiële moleculen gevonden zijn. ‘In eerdere stadia zeggen ze: “Kom maar terug als je het onderzoek verder hebt doorontwikkeld”’, zegt Kuipers. Probleem is wel dat voor het vinden van die werkzame stoffen juist veel fundamenteel onderzoek nodig is - en juist daar is dus weinig geld voor beschikbaar.

Financiering vinden

Dat de onderzoekskosten zo hoog zijn komt omdat het simpelweg ontwerpen van een nieuwe antimicrobiële stoffen nog niet mogelijk is. Het is dus een kwestie van heel veel kanshebbers testen. Maar bij het zoeken is altijd sprake van veel afvallers: ‘Van de bijvoorbeeld honderd interessante kanshebbers die we willen onderzoeken, redt de overgrote meerderheid het niet, omdat ze bijvoorbeeld toxisch zijn of niet overleven in het menselijk lichaam. Je bent blij als er twee de markt bereiken.’ Dat maakt de kosten hoog, zeker omdat daarna ook nog allerlei tests nodig zijn, vóórdat het klinisch onderzoek kan starten. ‘Daarom wordt in het veld gezegd dat de overheid ook moet meebetalen’, zegt Kuipers. Het is een gezamenlijk belang, vindt de hoogleraar.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Honderd stofjes screenen is intellectueel niet zo uitdagend

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ook het krijgen van financiering in de academische wereld levert nog wel eens problemen op. ‘De industrie ziet dit soort onderzoek als iets voor de academische wereld, maar daar ziet men ontwikkeling van nieuwe antibiotica als medicijnontwikkeling, en dus iets van de industrie.’ Aanvragen voor dit soort onderzoek worden als te weinig vernieuwend of innovatief gezien, zegt Kuipers: ‘Honderd stofjes screenen is intellectueel niet zo uitdagend. Maar dit betekent dat we vernieuwend en innovatief moeten zijn én tegelijkertijd moet de farmacie er ook iets mee kunnen. Dat is de paradox waarin we zitten. Maar zonder dit onderzoek krijgen we geen nieuwe antibiotica.’

Publiek-privaat sterk punt

Samenwerken doen Martin en Kuipers onder andere binnen een project dat financiering kreeg via het Open Technologieprogramma (OTP). ‘Dit is voor ons heel belangrijk, juist omdat dit stuk niet door de industrie gefinancierd wordt. We moeten die pijplijn van potentieel interessante substanties al in een vroeg stadium gevuld houden, totdat de financiële prikkels voor bedrijven weer beter zijn’, zegt Martin.

Juist het feit dat het bij OTP om publiek-privaat onderzoek gaat, noemt hij een sterk punt van het financieringsinstrument. ‘Je hebt bedrijven nodig voor cofinanciering, in-kind of in-cash. Dit betekent dat je al in een vroeg stadium een aanpak moet kiezen die je partners als waardevol zien, anders doen ze niet mee. Het onderzoek moet in potentie klinisch relevant en toepassingsgericht zijn. Het is fundamenteel onderzoek, maar het gaat wel over problemen in onze wereld.’

Binnen het OTP mogen ook buitenlandse bedrijven meedoen. ‘Dat is belangrijk want in Nederland gebeurt niet zoveel op dit terrein’. Toch blijft het lastig om bedrijven bij het onderzoek te betrekken, zegt Martin. ‘Het is een catch-22. We kennen gelukkig een aantal goede bedrijven, die zich hebben aangesloten bij ons consortium.’ Daarnaast hebben beide wetenschappers ook zelf bedrijfjes opgericht die kansrijke substanties naar de markt proberen te brengen. ‘Ook dit is een manier om vervolgfinanciering te krijgen’, zegt Kuipers.

Pensioen Oscar Kuipers

Zo proberen de twee onderzoekers toch de basis te leggen onder de ontwikkeling van nieuwe antibiotica. Niet alleen vanwege de wetenschap erachter, ook vanwege het maatschappelijk belang, zegt Kuipers: ‘We moeten over voldoende nieuwe kanshebbers beschikken. Daarnaast is het ook interessant om stoffen op een nieuwe manier te maken.’

Eind dit jaar gaat Kuipers, oud-Simon-Stevin-meester en in 2019 vanwege zijn verdiensten als wetenschapper benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, na een jarenlange loopbaan met pensioen en draagt hij het stokje over. ‘Het is een wisseling van de wacht. Het betekent aan de ene kant dat expertise van wereldklasse het podium gaat verlaten, al blijft hij nog wel actief natuurlijk. Het betekent ook de kans voor jonge onderzoekers om naar voren te stappen’, zegt Martin.

‘Ik hoop dat er in de toekomst ook voor de nieuwe garde van onderzoekers genoeg mogelijkheden zullen zijn’, zegt Kuipers. Nathaniel is daar een goed voorbeeld vindt hij: ‘Hij is twintig jaar jonger dan ik, en gaat er vol voor. Daar hebben we er meer van nodig. Er zijn een stuk of dertig jonge onderzoekers die meedraaien in dit onderzoek. Ik vind dat dit netwerk moet blijven bestaan en vergroot moet worden. Meer talent betekent meer nieuwe initiatieven. En dat is wat we nodig hebben, om goed voorbereid te zijn.’

Nieuwe technologie voor nieuwe antibiotica

Martin en Kuipers zetten innovatieve methoden in om nieuwe vormen van antibiotica te vinden. Ze kijken naar nieuwe moleculaire structuren, omdat de opties in de natuur beperkt zijn. Kuipers produceert in bacteriën stoffen met biotechnologie en moleculaire genetica. Martin bewandelt de chemische weg en koppelt substanties aan elkaar. Martin: ‘De connectie is heel interessant, we werken aan hetzelfde probleem, maar vanuit een verschillende wetenschappelijke achtergrond. We leren over de dingen die wij niet zelf kunnen doen, en omgekeerd.’

Ze herontwerpen bijvoorbeeld stoffen die goed kunnen werken, maar waarbij nog bepaalde problemen zijn. ‘Dan kunnen we die aanpassen om negatieve effecten met bijvoorbeeld toxiciteit te omzeilen’, zegt Martin.

In hun OTP-project werken ze aan de synergie-aanpak, waarin ze twee stoffen tegelijkertijd gebruiken. Er zijn twee verschillende soorten bacteriën: Gram-negatieve en Gram-positieve, legt Kuipers uit. Het verschil is dat Gram-negatieve bacteriën niet één maar twee membranen om zich heen hebben: ‘Antibiotica die goed werken tegen Gram-positieve bacteriën, werken vaak niet bij Gram-negatieve; ze worden tegengehouden door de buitenmembraan. Wij ontwikkelen gate-openers, die deze schil openen, waardoor de tweede substantie de bacterie toch kan doden. Voordeel is dat alleen de gate-opener getest moet worden op veiligheid, de andere stof is al geregistreerd.’

In een ander deel van het project richten ze zich op het vinden van grote hoeveelheden interessante stoffen voor nieuwe antibiotica. Dat doen ze door het namaken van een klasse peptiden die vaak in veel klassieke antibiotica terugkomt. Kuipers probeert gen-gecodeerde peptiden te ontwikkelen die door slimme trucs in de producerende cel gemodificeerd worden en daardoor op bestaande antibiotica (NRPS: niet-ribosomaal geproduceerde antibiotica) gaan lijken. ‘Als dat lukt en zo’n peptide is actief op bacteriën, dan kunnen we miljoenen varianten tegelijk maken. Dat maakt dat de kans groter dat er een substantie bij zit die doet wat je wilt.’

Period7-Sep-2022

Media contributions

1

Media contributions

  • TitleDe zoektocht naar geld voor antibiotica-onderzoek: ‘Het is een catch-22’
    Degree of recognitionNational
    Media name/outletNWO nieuws
    Media typeWeb
    Country/TerritoryNetherlands
    Date07/09/2022
    DescriptionDe resistentie van bacteriën tegen antibiotica is een probleem dat in de toekomst alleen maar groter dreigt te worden. Maar het is lastig financiering te vinden voor het fundamentele onderzoek dat nodig is voor ontwikkeling van nieuwe antibiotica. Onderzoekers Oscar Kuipers en Nathaniel Martin kregen financiering via het Open Technologieprogramma. ‘We moeten die pijplijn van interessante stoffen gevuld houden.’

    Een ontsteking door een wond of preventief bij een operatie: antibiotica beschermen ons tegen bacteriële infecties. Maar tegenwoordig zijn steeds meer bacteriën resistent tegen deze medicijnen. Antibiotica zijn daardoor niet meer in staat om bacteriën te doden of de groei ervan te remmen. Kwalen die nu nog relatief eenvoudig te behandelen zijn, zoals longontsteking, diarree of blaasontsteking, kunnen plotseling ernstige gevolgen hebben of zelfs leiden tot de dood. Wereldwijd overlijden er jaarlijks volgens studies meer dan een miljoen mensen vanwege antibioticaresistentie. Volgens de WHO zou dit 2050 kunnen oplopen tot 10 miljoen doden per jaar.

    Urgentie groot

    ‘Het is 2 voor 12’, zegt Oscar Kuipers, hoogleraar moleculaire genetica aan de Rijksuniversiteit Groningen over de toenemende antibioticaresistentie. ‘Het is belangrijk dat we goed voorbereid zijn, dat hebben we met de coronapandemie kunnen zien. Toen het in China was, maakte niemand zich zorgen. Tot het hier was, toen brak de paniek uit. En het ontwikkelen van antibiotica kost veel meer tijd dan een vaccin tegen een virus.’

    Oscar Kuipers doet samen met Nathaniel Martin, hoogleraar biologische chemie aan de Universiteit Leiden, onderzoek naar nieuwe antibiotica. Dat is om verschillende redenen niet zo eenvoudig, zegt Kuipers: ‘Het laaghangende fruit is al geplukt.’ Kuipers en Martin proberen daarom nieuwe soorten te ontwikkelen door inzet van nieuwe technologie [zie kader onderaan].

    De vraagprijs voor een antibioticakuur is laag, terwijl de benodigde investeringen heel hoog zijn

    Verdienmodel niet goed

    Maar op het tweede probleem hebben ze minder invloed: het is lastig financiering te krijgen voor dit soort onderzoek. Dat komt allereerst omdat het verdienmodel voor antibiotica niet goed is, zegt Martin: ‘De prikkel voor bedrijven om te investeren is nu afwezig.’ De vraagprijs voor een antibioticakuur is laag, terwijl de benodigde investeringen heel hoog zijn, vergelijkbaar met anti-kankermedicijnen. ‘Maar daar kan een farmaceutisch bedrijf veel meer geld aan verdienen.’

    Daardoor investeren maar weinig bedrijven in onderzoek. ‘Het zijn vaak kleine of middelgrote bedrijven, big pharma doet niet zoveel’, zegt Martin. Vaak tonen ze pas interesse als er een mogelijke interessante antimicrobiële moleculen gevonden zijn. ‘In eerdere stadia zeggen ze: “Kom maar terug als je het onderzoek verder hebt doorontwikkeld”’, zegt Kuipers. Probleem is wel dat voor het vinden van die werkzame stoffen juist veel fundamenteel onderzoek nodig is - en juist daar is dus weinig geld voor beschikbaar.

    Financiering vinden

    Dat de onderzoekskosten zo hoog zijn komt omdat het simpelweg ontwerpen van een nieuwe antimicrobiële stoffen nog niet mogelijk is. Het is dus een kwestie van heel veel kanshebbers testen. Maar bij het zoeken is altijd sprake van veel afvallers: ‘Van de bijvoorbeeld honderd interessante kanshebbers die we willen onderzoeken, redt de overgrote meerderheid het niet, omdat ze bijvoorbeeld toxisch zijn of niet overleven in het menselijk lichaam. Je bent blij als er twee de markt bereiken.’ Dat maakt de kosten hoog, zeker omdat daarna ook nog allerlei tests nodig zijn, vóórdat het klinisch onderzoek kan starten. ‘Daarom wordt in het veld gezegd dat de overheid ook moet meebetalen’, zegt Kuipers. Het is een gezamenlijk belang, vindt de hoogleraar.

    Honderd stofjes screenen is intellectueel niet zo uitdagend

    Ook het krijgen van financiering in de academische wereld levert nog wel eens problemen op. ‘De industrie ziet dit soort onderzoek als iets voor de academische wereld, maar daar ziet men ontwikkeling van nieuwe antibiotica als medicijnontwikkeling, en dus iets van de industrie.’ Aanvragen voor dit soort onderzoek worden als te weinig vernieuwend of innovatief gezien, zegt Kuipers: ‘Honderd stofjes screenen is intellectueel niet zo uitdagend. Maar dit betekent dat we vernieuwend en innovatief moeten zijn én tegelijkertijd moet de farmacie er ook iets mee kunnen. Dat is de paradox waarin we zitten. Maar zonder dit onderzoek krijgen we geen nieuwe antibiotica.’

    Publiek-privaat sterk punt

    Samenwerken doen Martin en Kuipers onder andere binnen een project dat financiering kreeg via het Open Technologieprogramma (OTP). ‘Dit is voor ons heel belangrijk, juist omdat dit stuk niet door de industrie gefinancierd wordt. We moeten die pijplijn van potentieel interessante substanties al in een vroeg stadium gevuld houden, totdat de financiële prikkels voor bedrijven weer beter zijn’, zegt Martin.

    Juist het feit dat het bij OTP om publiek-privaat onderzoek gaat, noemt hij een sterk punt van het financieringsinstrument. ‘Je hebt bedrijven nodig voor cofinanciering, in-kind of in-cash. Dit betekent dat je al in een vroeg stadium een aanpak moet kiezen die je partners als waardevol zien, anders doen ze niet mee. Het onderzoek moet in potentie klinisch relevant en toepassingsgericht zijn. Het is fundamenteel onderzoek, maar het gaat wel over problemen in onze wereld.’

    Binnen het OTP mogen ook buitenlandse bedrijven meedoen. ‘Dat is belangrijk want in Nederland gebeurt niet zoveel op dit terrein’. Toch blijft het lastig om bedrijven bij het onderzoek te betrekken, zegt Martin. ‘Het is een catch-22. We kennen gelukkig een aantal goede bedrijven, die zich hebben aangesloten bij ons consortium.’ Daarnaast hebben beide wetenschappers ook zelf bedrijfjes opgericht die kansrijke substanties naar de markt proberen te brengen. ‘Ook dit is een manier om vervolgfinanciering te krijgen’, zegt Kuipers.


    Veertig jaar impact met open onderzoek



    In 2021 was het precies 40 jaar geleden dat de net opgerichte Stichting voor de Technische Wetenschappen (STW, nu TTW) het Open Technologieprogramma (OTP) introduceerde. Doel: het realiseren van excellent onderzoek met aandacht voor kennisoverdracht tussen technische wetenschappen en gebruikers. In een serie artikelen laten we zien hoe in de afgelopen 40 jaar de meest uiteenlopende projecten niet alleen tot mooie innovaties en nieuwe samenwerkingen hebben geleid, maar ook de basis onder de technische wetenschappen versterkten en academische loopbanen in een stroomversnelling brachten.



    Pensioen Oscar Kuipers

    Zo proberen de twee onderzoekers toch de basis te leggen onder de ontwikkeling van nieuwe antibiotica. Niet alleen vanwege de wetenschap erachter, ook vanwege het maatschappelijk belang, zegt Kuipers: ‘We moeten over voldoende nieuwe kanshebbers beschikken. Daarnaast is het ook interessant om stoffen op een nieuwe manier te maken.’

    Eind dit jaar gaat Kuipers, oud-Simon-Stevin-meester en in 2019 vanwege zijn verdiensten als wetenschapper benoemd tot Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, na een jarenlange loopbaan met pensioen en draagt hij het stokje over. ‘Het is een wisseling van de wacht. Het betekent aan de ene kant dat expertise van wereldklasse het podium gaat verlaten, al blijft hij nog wel actief natuurlijk. Het betekent ook de kans voor jonge onderzoekers om naar voren te stappen’, zegt Martin.

    ‘Ik hoop dat er in de toekomst ook voor de nieuwe garde van onderzoekers genoeg mogelijkheden zullen zijn’, zegt Kuipers. Nathaniel is daar een goed voorbeeld vindt hij: ‘Hij is twintig jaar jonger dan ik, en gaat er vol voor. Daar hebben we er meer van nodig. Er zijn een stuk of dertig jonge onderzoekers die meedraaien in dit onderzoek. Ik vind dat dit netwerk moet blijven bestaan en vergroot moet worden. Meer talent betekent meer nieuwe initiatieven. En dat is wat we nodig hebben, om goed voorbereid te zijn.’

    Nieuwe technologie voor nieuwe antibiotica

    Martin en Kuipers zetten innovatieve methoden in om nieuwe vormen van antibiotica te vinden. Ze kijken naar nieuwe moleculaire structuren, omdat de opties in de natuur beperkt zijn. Kuipers produceert in bacteriën stoffen met biotechnologie en moleculaire genetica. Martin bewandelt de chemische weg en koppelt substanties aan elkaar. Martin: ‘De connectie is heel interessant, we werken aan hetzelfde probleem, maar vanuit een verschillende wetenschappelijke achtergrond. We leren over de dingen die wij niet zelf kunnen doen, en omgekeerd.’

    Ze herontwerpen bijvoorbeeld stoffen die goed kunnen werken, maar waarbij nog bepaalde problemen zijn. ‘Dan kunnen we die aanpassen om negatieve effecten met bijvoorbeeld toxiciteit te omzeilen’, zegt Martin.

    In hun OTP-project werken ze aan de synergie-aanpak, waarin ze twee stoffen tegelijkertijd gebruiken. Er zijn twee verschillende soorten bacteriën: Gram-negatieve en Gram-positieve, legt Kuipers uit. Het verschil is dat Gram-negatieve bacteriën niet één maar twee membranen om zich heen hebben: ‘Antibiotica die goed werken tegen Gram-positieve bacteriën, werken vaak niet bij Gram-negatieve; ze worden tegengehouden door de buitenmembraan. Wij ontwikkelen gate-openers, die deze schil openen, waardoor de tweede substantie de bacterie toch kan doden. Voordeel is dat alleen de gate-opener getest moet worden op veiligheid, de andere stof is al geregistreerd.’

    In een ander deel van het project richten ze zich op het vinden van grote hoeveelheden interessante stoffen voor nieuwe antibiotica. Dat doen ze door het namaken van een klasse peptiden die vaak in veel klassieke antibiotica terugkomt. Kuipers probeert gen-gecodeerde peptiden te ontwikkelen die door slimme trucs in de producerende cel gemodificeerd worden en daardoor op bestaande antibiotica (NRPS: niet-ribosomaal geproduceerde antibiotica) gaan lijken. ‘Als dat lukt en zo’n peptide is actief op bacteriën, dan kunnen we miljoenen varianten tegelijk maken. Dat maakt dat de kans groter dat er een substantie bij zit die doet wat je wilt.’
    Producer/AuthorNWO
    URLhttps://www.nwo.nl/cases/de-zoektocht-naar-geld-voor-antibiotica-onderzoek-het-een-catch-22
    PersonsOscar Kuipers