Hoe je kunt zien dat het misloopt in het land

    Press/Media: ResearchPopular

    Description

    Wie: Anne Marthe van der Bles, Rijksuniversiteit Groningen

    Wat: Sociale psychologie

    Het onderzoek: Revisiting the measurement of anomie

    Vrij vertaald: Als iedereen begint te somberen, pas dan op

     

    Als u het eens bent met stellingen zoals deze en veel mensen om u heen zijn dat ook, pas dan op: het zou wel eens kunnen dat het land is weggezakt in 'anomie'. Een algemeen onbehagen, waarbij mensen het gevoel hebben dat hun overheid verkruimelt en de samenleving bij de naden uit elkaar valt.

    Een zorgwekkende situatie, kan dat zijn. Terugtrekking, fragmentatie, politieke apathie - dat soort duistere woorden noemen experts doorgaans in één adem met anomie. Hoog was de anomie in het Oostblok na het communisme, maar ook in het Nederland van midden jaren tachtig: de straat-stenen vlogen hier door de lucht.

    'We vermoeden dat dit het soort onvrede is die mensen ertoe aanzet om autoritair leiderschap te omarmen, op extremistische partijen te gaan stemmen, andere groepen uit te sluiten', zegt de Groningse sociaal-psychologe Anne Marthe van der Bles. 'Als mensen het gevoel hebben dat de maatschappij uit elkaar valt, kan dat belangrijke consequenties hebben. Er kan een soort zoektocht naar de schuldige op gang komen. Migranten, maar ook de elite of de banken krijgen dan de schuld.'

    Gek eigenlijk. Hoewel de grote socioloog Emile Durkheim het begrip anomie al in 1897 muntte, is er nog steeds geen algemeen aanvaarde, werkbare definitie. Van der Bles schreef mee aan een groot, internationaal onderzoek dat daarin verandering brengt. Het team, onder leiding van de Nieuw-Zeelandse psycholoog Ali Teymoori, maakt het begrip nu eindelijk meetbaar. Voortaan is anomie een getal, ergens op een schaal tussen 1 en 7, te bepalen door een steekproef van de bevolking een reeks standaardvragen voor te leggen.

    Van der Bles' bijdrage zat hem in de internationale vergelijking die volgde. Want hoe 'anomisch' zijn we hier eigenlijk? Het antwoord laat zich raden: veel minder dan Pakistan, Iran of Chili. Met een score van 3,73 staat Nederland vierde in de top van stabiele landen, na Zwitserland (3,57), Denemarken (3,59) en Finland (3,69). 'Als je mensen in ons land rechtstreeks vraagt: zijn alle politici corrupt?, vindt men dat meevallen', vertelt Van der Bles. 'Het is hier geen zooitje.'

    Waarmee niet is gezegd dat alles koek en ei is, zegt ze er maar meteen bij. 'Ik zou de anomietest willen zien als een directe maat: hebben mensen het gevoel dat hun maatschappij uit elkaar valt? Maar dat betekent niet dat er daarnaast geen sluimerend pessimisme kan zijn. Een ontevredenheid, die mensen bijvoorbeeld aanzet tot de Brexit, of ze richting Trump drijft.'

    Wat het natuurlijk niet minder belangrijk maakt om, 119 jaar na Durkheim, eindelijk een meetlat te hebben voor anomie. Alsof je het oliepeil van een land meet: in Europa geven vooral de anomie-meters van Polen, Hongarije, Italië, Spanje en Frankrijk aan dat de samenlevingen wel een smeerbeurt kunnen gebruiken.

    Raketwetenschap is het nog niet, benadrukt Van der Bles, die zelf een 'absoluut niet representatieve steekproef' van tweehonderd overwegend vrouwelijke studenten onderzocht. 'Dit is nog maar het begin. De eerste, globale test: kunnen we het nu meten? En dat lijkt zo te zijn.'

    De grote Durkheim zou ongetwijfeld met instemming hebben geknikt.

    Tijdschrift voor Belangwekkende Bijzaken

    Hoe je kunt zien dat het misloopt in het land

    Wie:Anne Marthe van der Bles, Rijksuniversiteit Groningen Wat: Sociale psychologie Het onderzoek: Revisiting the measurement of anomie Vrij vertaald:Als iedereen begint te somberen, pas dan op

    Als u het eens bent met stellingen zoals deze en veel mensen om u heen zijn dat ook, pas dan op: het zou wel eens kunnen dat het land is weggezakt in 'anomie'. Een algemeen onbehagen, waarbij mensen het gevoel hebben dat hun overheid verkruimelt en de samenleving bij de naden uit elkaar valt.

    Een zorgwekkende situatie, kan dat zijn. Terugtrekking, fragmentatie, politieke apathie - dat soort duistere woorden noemen experts doorgaans in één adem met anomie. Hoog

    Period21-Sep-2016

    Media coverage

    1

    Media coverage