Leven we in een failed state? Meet het met Durkheim

    Press/Media: ResearchPopular

    Description

    Leven we in een failed state? Meet het met Durkheim

    Theorie van sociologiepionier rond vertrouwen in maatschappij na 120 jaar omgezet in vragenlijst

    27-09-16, 09.06u - Benjamin Van Synghel

    Hoe lager het vertrouwen in medeburger en politiek, hoe groter de 'anomie'. Ruim een eeuw nadat de Franse socioloog Emile Durkheim de term lanceerde, hebben wetenschappers nu vastgelegd hoe je dat precies kunt meten.

    Mijn buurman is niet te vertrouwen. Politici zijn zakkenvullers. De maatschappij is haar morele leidraad kwijt. Iedereen denkt alleen maar aan zichzelf. Als die gedachten al eens door onze hoofden flitsen, dan zijn we op weg naar een staat van anomie. Dat is toch hoe een nieuw internationaal onderzoek dat aloude begrip invult. Het concept werd eind 19de eeuw bedacht door Emile Durkheim, een pionier van de sociologie. Hij omschreef het als een totale staat van normloosheid. Dat kon zowel op mens als op maatschappij van toepassing zijn. Sindsdien bleef de term min of meer onaangeroerd. Tot nu dus.

    De Iraans-Australische psycholoog Ali Teymoori vulde het concept concreter in. Hoe meer we denken dat onze maatschappij en het leiderschap over die maatschappij afbrokkelen, hoe dichter we bij anomie komen. "Het is dus geen objectieve staat van een land, maar wel van hoe burgers naar de maatschappij kijken", zegt Anne Marthe Van der Bles van de Rijksuniversiteit Groningen, die meewerkte aan het onderzoek. "Dankzij die definitie kunnen we het begrip ook in de praktijk testen."

    Extremisme

    SHARE

    'Het is geen objectieve staat van een land, maar wel van hoe burgers naar de maatschappij kijken'

    ANNE MARTHE VAN DER BLES, RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN

    De onderzoekers dokterden ook een manier uit om anomie te meten. Ze stelden een vragenlijst op die nagaat in welke mate we nog vertrouwen hebben in elkaar, de overheid en haar wetten. Elke maatstaf krijgt een score van 1 tot 7. Daarvan berekenen de onderzoekers het gemiddelde. Hoe hoger de score, hoe erger we denken dat het met de maatschappij is gesteld. En hoe dichter bij code rood. Of code anomie, tenminste. En dat kan ernstige gevolgen hebben.

    Emile Durkheim. ©BELGAIMAGE

    "We vermoeden dat het mensen vatbaarder maakt voor autoritair leiderschap en voor extremistische partijen. Het kan ook een invloed hebben op hoe mensen reageren op crisissen. Dan gaan ze sneller bevolkingsgroepen of minderheden viseren: de vluchtelingen, de elite, de banken...", zegt Van der Bles. Wie dat aan de realiteit toetst, vindt al snel actuele voorbeelden van anomie-uitingen. Zo zou je de brexit eraan kunnen linken, net als de opmars van extreem rechts in Europa en het ruwe debat op sociale media over terrorisme, vluchtelingen en de asielcrisis.

    De test werd meteen in de praktijk gebracht: het team van Teymoori voerde die uit bij groepen studenten uit 28 landen, waaronder België en Nederland. Zo kon een - zeer voorbarige - ranking worden opgesteld van weinig anomische tot zeer anomische landen, op een schaal van 1 tot 7. De resultaten verbazen niet, op het eerste zicht. Pakistan (5,15) en Zuid-Afrika (4,87) - landen met een totalitair regime en/of veel geweld - zijn de slechtste leerlingen van de klas. België (4,34) zit in de lage middenmoot. Onze noorderburen belanden net naast het podium, na Finland (3,69), Denemarken (3,59) en Zwitserland (3,57).

    Niet representatief

    Al moeten we die resultaten met een korreltje zout nemen. "De steekproeven zijn helemaal niet representatief. Het ging meestal maar over een paar honderd studenten per land. Maar omdat het telkens over studenten ging, kunnen we wel verschillende landen vergelijken", nuanceert Van der Bles. "Dit was nog maar een eerste stap in het onderzoek. De belangrijkste vraag was: 'Kunnen we dit meten?' Daar hebben we een duidelijke ja op gekregen. En nu kunnen we voortwerken."

    Period27-Sep-2016

    Media coverage

    1

    Media coverage