Gezond voedsel: een recht van ons allen

Gezond voedsel staat tegenwoordig sterk in de belangstelling. Er is namelijk iets grondig mis met de manier waarop we voedsel consumeren: in Nederland en in de wereld hebben we te maken met een overgewichtpandemie. De helft van de volwassen Nederlanders kampt met overgewicht en zo’n 13 procent van de volwassenen heeft obesitas. Een miljoen Nederlanders heeft diabetes. Het is een trend die zich wereldwijd manifesteert: ook in lage- en middeninkomenslanden lijden steeds meer mensen aan overgewicht.
Dat ongezond consumeren is niet louter een individuele aangelegenheid. Onze leefomgeving is drastisch veranderd, waardoor we anders zijn gaan bewegen en consumeren. Het stokje zoethout van toen is vervangen door een Marsreep, die evenveel calorieën telt als een complete maaltijd. Met een druk op een paar toetsen bestel je een calorierijke maaltijd. In dat verband wordt wel gesproken van een obesogene omgeving: een omgeving waarin energierijk voedsel makkelijk te verkrijgen is en de verleiding om teveel te eten en te drinken groot is.
Ons voedselsysteem is uitermate complex. Niet alleen is er de overgewichtpandemie, een deel van de wereldbevolking kampt nog steeds met ondervoeding. De coronacrisis heeft dat probleem verergerd. Een bijkomende factor is de spectaculaire groei van onze wereldbevolking. Om die te kunnen voeden draait de landbouw vooral om kwantiteit, niet om kwaliteit. Dat heeft onder meer geleid tot een verstoring van het bodemleven en vervuiling van grond- en oppervlaktewater.2
We kunnen al met al spreken van een ernstige en complexe crisis in ons mondiale voedselsysteem. Die vormt een belangrijke maatschappelijk vraagstuk. Hij raakt zo aan ons welzijn en aan onze waardigheid dat hij een mensenrechtenkwestie is. In internationale verdragen staat dat iedereen recht heeft op toereikende voeding (in het kort: een ‘recht op voedsel’). Overheden hebben de primaire verplichting om dat recht in praktijk te brengen, en ook bedrijven hebben op dat punt verantwoordelijkheden. Maar wat betekent dat precies, dat voedsel een mensenrecht is? En wat zijn de consequenties voor recht en beleid?