"Met kool en crijt": de functie van de ondertekening in de schilderijen van Joachim Beuckelaer

Margaretha Johanna Gerarda Wolters

    Research output: ThesisThesis fully internal (DIV)

    Abstract

    Alvorens kunstenaars in verf gingen werken, brachten zij ter voorbereiding van de compositie veelal een ondertekening op hun paneel of doek aan. Met infraroodreflectografie (IRR) kunnen de verflagen van een schilderij optisch worden doordrongen om een dergelijke tekening of schets zichtbaar te maken. Margreet Wolters onderzocht met deze infraroodreflectografie een groot aantal schilderijen van Joachim Beuckelaer (Antwerpen, ca. 1535 - ca. 1575), in het kader van een onderzoeksproject naar atelierpraktijken en werkwijzen bij enkele zestiende-eeuwse schilders. Beuckelaer wordt gezien als een van de eersten die zich specialiseerden op één afzonderlijk genre, het markt- en keukenstuk. Ondanks deze specialisatie bleek hij in zijn werkwijze zeer creatief. Veelal ontstond de uiteindelijke compositie na veranderingen en aanpassingen gedurende het werken op het paneel of doek en was de voorstelling dus niet al op voorhand vastgelegd. De ondertekening toonde zich als een dynamisch aspect van de werkwijze, dat gaandeweg de werkzame periode van de schilder aan veranderingen onderhevig was. Analyse leverde inzicht in de manier waarop tekeningen en andere modellen werden toegepast. Hulpmiddelen als kleuraanduidingen of kwadraatnetten werden weliswaar ingezet, maar slechts gedurende een bepaalde periode in Beuckelaers loopbaan. De flexibele werkwijze met de vele veranderingen duidt erop dat hij bij de uitvoering van de stukken zelf nauw betrokken was. Er kon echter wel een anonieme kunstenaar worden geïdentificeerd als Huybrecht Beuckelaer, de broer van Joachim. Gezien overeenkomsten tussen beider loopbaan en werkwijze kan worden aangenomen dat Huybrecht zeker een rol in het atelier te Antwerpen zal hebben gespeeld.
    Original languageDutch
    QualificationDoctor of Philosophy
    Awarding Institution
    • University of Groningen
    Supervisors/Advisors
    • van Veen, H.Th., Supervisor
    • Faries, Molly A., Supervisor
    • Ekkart, R.E.O., Supervisor, External person
    Award date12-May-2011
    Place of PublicationGroningen
    Publisher
    Publication statusPublished - 2011

    Cite this