Transformatie als kernfunctie van onderwijs

In het gesprek over het onderwijs gaat het vaak over de drie doeldomeinen of kernfuncties van onderwijs: socialisatie, kwalificatie en subjectificatie. Nogal eens wordt er dan gesproken over ‘de drieslag van Biesta’, verwijzend naar het werk van de onderwijsfilosoof Gert Biesta. In dit hoofdstuk laten we zien dat wanneer we de geschiedenis van onderwijsvernieuwingen bestuderen, we ook andere doeldomeinen of kernfuncties tegenkomen en betogen we dat deze drieslag niet toereikend is om onderwijsvernieuwingen uit het verleden te begrijpen. We introduceren daarom een vierde dimensie: transformatie, die ons ook in staat stelt kritisch te kijken naar onderwijsvernieuwingen in het hier en nu.

Deze dimensie van transformatie komen we bijvoorbeeld tegen bij Kees Boeke, een onderwijsvernieuwer uit de eerste helft van de twintigste eeuw, die een eigen schoolconcept ontwikkelde en in praktijk bracht in het Utrechtse Bilthoven: de Werkplaats Kindergemeenschap. In de school van Kees Boeke was persoonsvorming, begrepen als subjectificatie, heel belangrijk, maar deed Boeke ook aan kwalificatie? Hij wilde in elk geval de wereld verbeteren.